Eten uit een voedselbos

Voedselbos
Nieuws |

Eten uit het bos roept associaties op met de (na)zomer, als er bramen en kastanjes te vinden zijn in de natuur. Dat een voedselbos het hele jaar eten produceert, is minder bekend. De Green Deal Voedselbossen zal dat de komende jaren veranderen. In Schijndel wordt het grootste agrarische productievoedselbos van Nederland aangelegd en in Almere verrijst een recreatief voedselbos. Wat de bossen overeenkomstig hebben is de educatieve en inspirerende functie, hier kan geleerd én geproefd worden.

Wie direct naar Schijndel wil afreizen om daar bosvruchten te plukken, kan beter nog even wachten. “Het duurt een paar jaar voordat geoogst kan worden”, legt Marc Buiter, secretaris Stichting Voedselbosbouw Nederland, uit. “In de eerste fase zijn onkruiden zoals zuring en brandnetels dominant. Deze kruiden hebben een belangrijke functie in de bosvorming; ze dragen bij aan de bodemvruchtbaarheid en bieden beschutting voor de jonge aanplant.”
Maar ook de aanplant vergt een aantal jaren. Dat heeft te maken met de omvang - het voedselbos in Schijndel meet 20 hectaren - en de beschikbaarheid van plantgoed. “In Noord-Brabant zijn begin 2019 hagen, boomsingels, abrikozen, kweeperen en olijfwilgen aangeplant. Komende winter volgt het merendeel van de eetbare bomen en struiken. Dat de aanleg in fases gebeurt, komt ook omdat we zoeken naar specifieke soorten die eetbaar zijn, terwijl in Europa de meeste planten, bomen en struiken gekweekt worden als sierteelt; de pracht van de bladeren en bloemen is belangrijker dan de vruchten.” En is alles aangeplant, dan zal het decennia duren tot het bos de climaxfase bereikt. “Op weg naar de climaxfase is er weinig beheer nodig, wordt het ecosysteem elk jaar rijker en valt er steeds meer te oogsten. Gelukkig hoeven we voor de eerste oogsten niet te wachten tot het bos volgroeid is. We verwachten na een jaar of vijf de eerste vruchten te plukken.”

Eerste mijlpaal

Dat er snel geoogst kan worden is ook van financieel belang voor geïnteresseerde boeren. “We willen graag met pionierende boeren samenwerken en de komende jaren minimaal 150 hectare voedselbossen creëren op traditionele landbouwgronden. Om aan te tonen dat een voedselbos een economisch én ecologisch aantrekkelijk alternatief is, ontwikkelen we met het Groen Ontwikkelfonds Brabant en de HAS Den Bosch in Schijndel dit agrarische productievoedselbos. En met de Rijksoverheid kijken we in de Green Deal naar de juridische mogelijkheden. In dat kader is in december de eerste belangrijke mijlpaal bereikt: vanaf 2019 is in de Europese wetgeving een speciale gewascode voor voedselbossen opgenomen. Voedselbossen worden daardoor aangemerkt als een agrarisch teelt, zodat zij in aanmerking komen voor landbouwsubsidie. De specifieke gewascode 1940  (pdf) maakt het mogelijk om op één hectare landbouwgrond meer dan 20 verschillende soorten eetbare gewassen te telen. Een polycultuur dus, in plaats van de gebruikelijke monoculturen.”

Samen ontwikkelen

Hoewel het voedselbos in Schijndel een agrarisch karakter heeft en grotendeels niet publiek toegankelijk is, worden omwonenden en belangstellenden wel degelijk bij de plannen betrokken. “Veel mensen voelen zich betrokken en willen graag de handen uit de mouwen steken. Zij helpen ons om het bos aan te planten en te onderhouden. Daarnaast is 1,5 hectare van het voedselbos gereserveerd om rondleidingen te geven en lezingen, trainingen en workshops te organiseren.”
De focus op voedselproductie is het grote verschil met het voedselbos in Almere-Oost dat een recreatief karakter zal hebben en een natuurlijke corridor vormt tussen het stedelijke en het agrarisch gebied. “Maar ook hier brengen we een sociaal netwerk van vrijwilligers op de been. Dit bos is in eerste instantie gericht op educatie en vermaak. Er komen mooie lanen en het wordt thematisch ingericht. Zo zullen er historische bosdelen ontstaan, kan men een ‘rondje rond de wereld’ maken, of een wandeling langs een van de plukroutes. In het Almeerse voedselbos zal de beleving centraal staan, er kan geplukt, geraapt en geproefd worden.”

Meer weten?

Green Deal Voedselbossen