Nog stappen te zetten in terugwinning grondstoffen

05 Terugwinning grondstoffen
Nieuws |

Waardevolle grondstoffen zoals fosfaat terugwinnen uit afvalwater. Dat is de doelstelling van de Green Deal Grondstoffen Waterschappen. In de praktijk blijkt het echter niet zo eenvoudig. Esther Boer en Ruud Schemen over de obstakels die nog overwonnen moeten worden. “We moeten van een lineair naar een circulair ingerichte maatschappij.”

Als Waterschap beschikken wij over de technieken om grondstoffen te kunnen terugwinnen uit afvalwater”, vertelt Esther Boer, Beleidsadviseur Grondstoffen bij de Unie van Waterschappen. “Denk aan fosfaat, cellulose, bioplastics en alginaat. Maar in het afvalwater bevinden zich onder meer ook onze uitwerpselen, ziektekiemen en medicijnresten. Dus voordat we die grondstoffen mogen herwinnen, moeten we ervan verzekerd zijn dat ze schoon en veilig genoeg zijn.” In de Green Deal werkt de Unie van Waterschappen samen met de Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA) en de Rijksoverheid. De Green Deal is inmiddels afgerond. Boer had gehoopt dat de obstakels die bestaan om de vijf genoemde stoffen te kunnen terugwinnen, zouden zijn opgelost, maar deze doelstelling is nog niet bereikt.
 

Meststof of afvalstof?

Ruud Schemen, Beleidsadviseur Innovatie, legt uit hoe het komt dat de terugwinning moeizamer gaat dan gedacht. “Fosfaat kunnen we terugwinnen in de vorm van struviet, ofwel magnesiumammoniumfosfaat. We zijn al jarenlang bezig om fosfaat te zuiveren uit ons afvalwater zodat we schoner oppervlaktewater krijgen. Fosfor en stikstof spelen een grote rol bij de algengroei waardoor de waterkwaliteit achteruit gaat. Nu is het zo dat struviet zowel onder de meststoffenwet als onder de afvalstoffenwet valt. Op grond van de meststoffenwet mogen we struviet rechtstreeks op het land uitrijden, mits het vrij is van ziekteverwekkers. Maar als we het struviet willen verwerken in kunstmest, is het een grondstof en valt het onder de afvalstoffenwet. Dan moeten we ook aantonen dat er bijvoorbeeld geen medicijnresten in zitten. Medicijnresten is een relatief nieuw thema waarin nog veel onbekend is, zelfs de methode waarmee je de hoeveelheid medicijnresten moet meten. Momenteel doen we er onderzoek naar maar dat kost allemaal extra tijd.”

Onderwijs en onderzoek

Daarom pleit Boer ervoor om niet te kijken naar waar een grondstof vandaan komt, maar naar de toepassing ervan. “Fosfaat voor kunstmest gebruiken is iets anders dan een grondstof uit afvalwater gebruiken voor bijvoorbeeld babyvoeding.” Wel is Boer positief over de Green Deal. “Dankzij de Green Deal zijn we aan tafel gekomen bij belanghebbende partijen. Ook hebben we bijgedragen aan het opzetten van onderwijsprojecten over de circulaire economie, zoals een lespakket voor groep 7 en 8 over afvalwaterzuivering. Dat is geïnitieerd door de Energie- en Grondstoffen Fabriek, het netwerk van Nederlandse Waterschappen. Daarnaast is eind 2016 een onderzoek gestart naar kaders voor medicijnresten in ons afvalwater. Dus er worden wel degelijk stappen gezet, maar het gaat niet zo snel als ik zou willen. Het is een proces van de lange adem.”

Circulair inrichten

“We willen graag naar een circulaire economie toe, maar we zijn nog lineair ingericht”, vult Schemen aan. “Jarenlang hebben we het milieu willen beschermen tegen schadelijke stoffen die in dat milieu terechtkomen. Terwijl we nu het milieu willen beschermen door de winning van primaire grondstoffen te verminderen.” Een ander belangrijk punt is het hier en nu, meent Schemen. “Bijvoorbeeld kunstmest. Nu wordt hier fosforerts voor gebruikt als grondstof. In dit fosforerts zitten verontreinigingen als zware metalen (cadmium en arseen). Dat was niet bekend toen werd toegestaan om dit als grondstof te gebruiken voor de productie van kunstmest. Dat komt in onze bodem terecht als we fosforerts gebruiken als grondstof. Als we struviet uit afvalwater willen gebruiken moeten we aantonen dat er geen schadelijke stoffen inzitten die op dit moment bekend zijn. De toepassing van circulaire grondstoffen wordt daarmee in feite strenger beoordeeld in vergelijking met primaire grondstoffen. Dan is het lastig om deze ineens toe te staan. Onze maatschappij circulair inrichten doe je niet even in een Green Deal.” Schemen stelt dat het nodig is om het breder op te pakken. Er worden al goede stappen gezet met het Rijksbrede programma Nederland Circulair, waar het Grondstoffenakkoord – dat is ondertekend door 300 organisaties – uit voort is gekomen. Dit Grondstoffenakkoord is uitgewerkt in een vijftal transitieagenda’s die maandag 15 januari aan het kabinet worden aangeboden. “Op deze manier worden de doelstellingen van de Green Deal toch ook verder uitgedragen.”